مشک دوغ

به قلم: کبرا رستمی

سلام عرض می‌کنم خدمت گروه خاطرات ورمهنگ.

بعد از خواندن خاطره شستن گندم که خواهرم لیلا نوشته بود و ما را به زمان ۴۰ سال قبل برد، من هم تصمیم گرفتم مطلبی در باره تهیه مشک دوغ بنویسم که اتفاقاً در یکی از مراحل درست کردن آن از گندم شسته هم استفاده می‌شد.

آن زمان وقتی گوسفندی را نذر یا در طول سال قصابی می کردند بلافاصله باید به فکر آماده کردن پوستش برای مشک (یا مشکه) می‌افتادند.

آن زمان سه نوع مشک به فراوانی درست می‌کردند. مشک دوغ (مه‌شکه)، مشک آب (کُنه) و مشک برای نگهداری روغن (خیە).

از قدیم برای جدا کردن کره از دوغ به مشکه احتیاج بود. در مرحله درست کردن پوست گوسفند یا گوساله باید مادرها دست به کار می‌شدند و زحمت زیادی داشت. مثلاً باید مواظب باشند پوست حیوان حسابی تمیز شده باشد، یا همه نمک یا موادی که به کار می‌برند به اندازه باشد تا کیفیت پوست خراب نشود. و یا برای رنگ گرفتن آن از پوست گردو و بلوط جوشانده (جه‌فت) به اندازه استفاده شود.

درست کردن مشک یکی دو ماه زمان می‌برد تا آماده بشه. وقتی آماده می‌شد باید با گندم شسته و تمیز پرش میکردن و با تیکه آهنی که از قدیم گاوآسن بهش می گفتن، ضربه می زدن تا همه‌جای مشک مخصوصا قسمت دست و پاها که بهش می‌گفتن (چوار هه‌نگڵ) به درستی پر بشه و کش بیاد.

بعد آن را به همان حالت چند روزی گوشه‌ی نیشتمان می‌گذاشتند تا حسابی خشک شود، سپس گندم داخل مشک را خالی می‌کردند و در گوشه‌ای از سقف و در نزدیک اجاق نان (کۇوانێ) آویزان می‌کردند تا حدود دو یا سه ماه دود به خوردش میرفت و یه جورایی جیر و محکم می‌شد.

بعد ازین مراحل، با دوغ و سزگ ( آب ترش مزه‌ای که از دوغ جدا می‌شد) مشک را نرم می‌کردند با بستن دو تیکه چوب خراطی شده که بهش می گفتن دسلخورد، دوتا دست و با دسلخورد دیگر دو تا پای پوست را بهم وصل میکردند و هنگام شروع کار آن را به چوب دیگری که میانه‌ی دو تا دستلخورد قرار می‌گرفت (ناونێرک) به سه پای چوبی آویزان می‌کردند.

آنگاه ماست را داخل مشک ریخته و آنقدر آن را با دست حرکت می‌دادند تا آماده شود و دوغ و کره از هم جدا شوند.

آن زمان مشک زدن یا مه‌شکه ژه‌ندن یکی از کارهای پر زحمت مادران و خواهران ورمهنگ، مثل سایر روستاهای منطقه بود. ولی الان مثل همه وسایل برقی، مشک برقی هم در بیشتر مغازه‌ها هست و دیگر کمتر کسی سراغ درست کردن مشک مثل قدیم‌ها می‌رود.

https://t.me/khaterat_varmahang